مراحل هضم از دیدگاه طب سنتی ایران

هضوم اربعه : ما کلاً 4 مرحله هضم در بدن داريم که شامل هضمهاي معدي، کبدي، عروقي و بافتي مي‌شود. 1- هضم معدي : غذايي که خورده مي‌شود تا مي آيد به بافتهاي بدن برسد 4 مرحله هضم را پشت سر مي‌گذارد .

اول غذا وارد دهان مي‌شود . در دهان غذا کاملاً جويده مي‌شود و با آب دهان مخلوط مي‌شود. سپس غذا وارد معده مي‌گردد. در معده شيرابه هاي معده روي آن ريخته و درنهايت به مخلوط خميري شکل بنام كيلوس تبديل مي‌شود (كيلوس لفظ يوناني است) سپس روده بندها يا مزانتر يا ماساريقا ( لفظ يوناني ) اين شيرابه را مي کشد و به کبد تحويل ميدهد. تا اين مرحله را هضم معدي يا هضم اول مي گويند.( روده بند = مزانتر يا ماساريقا )
2- هضم کبدي :
كبد شيرابه را از طريق روده‌بندها يا مزانتر به درون خودش مي‌‌کشد و در آنجا هم يکسري تبديل و تبادل صورت مي گيرد، درحقيقت کبد مثل ديگي است که غذا درونش مي پزد و به 4 ماده جداگانه که باهم مخلوط شده‌اند تبديل مي‌شود. بخشي از اين مواد رسوب مي‌كند كه به آن سودا مي‌گويند. در بالاترين نقطه يك لايه نازك قرار مي‌گيرد كه به آن (رغوه) يا كف مي‌گويند كه همان صفرا است. بالاي سودا لاية شفاف روشن و آب مانند قرار مي‌گيرد كه به آن بلغم مي‌گويند. زير صفرا هم يك لايه سرخ گلي تشكيل مي‌شود كه به آن خون مي‌گويند. زير صفرا هم يك لايه سرخ گلي تشكيل مي‌شود كه به آن خون مي‌گويند. اين نظر اكثر اطباء قديم است، البته بعضي اطباء معتقدند كه كيلوس در معده و كيموس در كبد ايجاد مي‌شود و كيموس در كبد به خون تبديل مي‌شود. نكته: خون يكبار بعنوان جزيي از مايع درون رگ است يعني جزيي از آن 4 قسمت است و يكبار خون را بعنوان كل درنظر مي‌گيرند كه در فصد و حجامت منظور اين است و خون در كبد ساخته مي‌شود.
3- هضم عروقي :
در کل مايعات درون رگ تا به بافت برسد تغيير و تحولاتي صورت مي‌گيرد که به آن هضم عروقي مي گويند.
4- هضم بافتي :
هضم بافتي يعني زمانيكه تبادل غذا و فضولات بين بافتها و خون انجام مي‌شود كه اين تبادل در سطح سلولها صورت مي‌گيرد.
هر کدام از اين مراحل 4 گانه هضم داراي يك سري فضولات هستند، فضولات هضم اول يا هضم معدي مدفوع يا براز است. فضلوات هضم دوم يا هضم كبدي بوسيله ادرار دع مي‌شود و فضولات هضم سوم يا هضم عروقي با عرق كردن و ادرار كردن رفع مي‌شود و فضولات هضم چهارم يا هضم بافتي از طريق بخارات تنفسي (همان مواد زائدي كه از ريه‌ها بيرون مي‌آيد) و همينطور چرك بدن كه از روي پوست، دفع مي‌شود.

هر کدام از هضوم که باطل شود و فضولاتش دفع نشود شخص دچار بيماري مي‌گردد
نكته: بقراط مي‌گويد: اگر بيماري به شما مراجعه کرد و بعد از بررسي ديديد نمي‌توانيد بفهميد بيماري و مشکلش چيست و دسترسي هم به جايي يا کسي که با آنها مشورت کنيد در اينصورت تنها کافي است چهار هضم و چهار دفع اين شخص را مرتب كنيد آن وقت سلامتي کامل، به شخص برمي‌گردد. اکثر بيماريهايي که براي اشخاص پيدا مي‌شود علتش اين است که نقيصه‌اي در اين چهار هضم يا چهار دفع ايجاد شده است.
عربي فارسي عربي فارسي
عرق خوي قلب دل
کليه قلوه عرق رگ
طحال سپرز مربض پانکراس،انقراس
چرک يا شوخ ( هر دو لفظ يوناني است . انقراس لفظ قديمي‌تر يوناني است. پانکراس جديدتر است). ( معده هم که عربي است )