خواص کاسنی

اسم من ((كاسنى )) است !
 برگ من خون را تصفیه مى كند.
آب برگ مرا براى مبارزه با سر درد به كار برید.
اگر خانم هاى باردار از آب برگ من بخورند، نوزادشان خوش آب و رنگ خواهد شد.
اثر من در امراض كبدى قطعى است .
جوشانده ى من زایمان را آسان مى كند..
كاسنى گر چه تلخ است از دوستان است .
و ساخارین با اینكه شیرین است ، از دشمنان است .

من كاسنى هستم - اعراب به من ((هندبا)) مى گویند، و در كتابهاى قدیم به اسامى انطوبیا - شكوریه - سرس - سیكوریا - هندبه - كسناج كونه یك - چیپوتیبایى - شكوریا - امیرون - آجى مارول - سریس - شریش و سكونا، یاد شده ام .
یكى از سنت هاى ایرانیان این است كه در روز سیزده ى فروردین ، از شهر خارج شده و روز را در كنار سبزه به پایان مى رسانند و در گذشته چنین معمول بود كه ناهار را همراه با كاهو نوعى كاسنى پرورش یافته بود یا برگ هاى نو رسته ى كاسنى كه غالبا در كنار جوى ها و سبزه زارها مى روید، میل مى نمودند و به این ترتیب خون خود را پاك و كبد خود را زهكشى مى كردند. قسمت مورد استفاده من برگ تازه و ریشه ى خنك من است . ریشه ى من داراى مواد لعابدار - اینولین و قندهاى گوناگون است ، كمى تانن دارم و نیز داراى یك ماده ى دارویى و مقدار شوره هستم ، روى برگ هاى من تعداد زیادى عوامل زنده ى مفید، زندگانى مى نمایند، لذا شستن آن در شرع و طب قدیم منع شده است . و چون انواع بیابانى من آلودگى نداشته ، و در پرتوى آفتاب پرورش پیدا مى كنند، خوردن برگهاى تازه مرا مى توان ناشسته خورد. برگ من حرارت صفراوى را از بین مى برد. خون را تصفیه مى كند، و از فشار آن مى كاهد. مالیدن آب برگ من به تنهایى و یا با سركه جهت سر درد مفید است ، ضماد كوبیده ى برگ من جهت درد چشم و ورم ملتحمه نافع است . مضمضه جوشانده ى برگ و بذر من جهت درد دندانهاى آسیا، سودبخش مى باشد، و غرغره آن با آب فلوس براى ورم گلو و دیفترى نافع است ، مخصوصا اگر همراه با آب گشنیز باشد. ضماد من با آرد جو بر روى سینه جهت تنگ نفس و تقویت قلب و تحلیل اورام تجویز شده است . من شهوت را زیاد مى كنم ، مادرانى كه در موقع باردارى از برگ من بخورند، نوزادانشان خوش آبرنگ مى شوند بنا به فرموده ى امام ششم (ع ) خانواده هائیكه كاسنى مى خورند فرزند پسر بیش از دختر دارند. و چون از كار بیفتد، بیش از هزار مرض به سراغ انسان مى آید و از این روى امام هشتم (ع ) فرموده اند كه كاسنى دواى هزار درد است . پزشكان قدیم و جدید هر دو اثر كاسنى را در امراض كبدى قطعى دانسته و در طب جدید ثابت شده است كه كاسنى در نوسازى یاخته هاى كبدى نقش برجسته اى دارد. در ساختن كروموزومهاى نر و ماده ى نطفه نیز مى توان نقش كبد را نادیده گرفت .
ریشه من داراى اسانس و یك ماده ى صمغ و چند ماده مفید دارویى است . مقوى معده - تصفیه كننده خون - پیشاب آور - ملین و تب بر است . دم كرده ده در هزار برگ و 25 در هزار ریشه ى من براى درمان امراض بالا نافع است . شیوه ى تازه من 25 تا پنجاه گرم مصرف مى شود. شربت مرا به عنوان تقویت كننده كودكان تجویز مى كنند.
جوشانده من زایمان را آسان مى كند، و در هلند دو كیلو كاسنى را در ده لیتر آب مى جوشانند و آن را به گاوها در موقع فارغ شدن مى دهند تا زایمان آنها آسان شود. عجب آنكه گاوها در مواقع عادى از خوردن كاسنى و جوشانده ى آن خوددارى مى كنند، ولى هنگام زاییدن آن را با ولع زیاد مى نوشند. من انواع و اقسام زیاد دارم . بسیارى از انواع مرا پرورش داده ، و در سالاد به كار مى برند - كاهو پرك - كاسنى فرفرى - اسكارول از انواع شیرین و پرورش یافته ى من است .
كاسنى فرنگى ، یا آندیو
((آندیو)) كه كشت آن به تازگى در ایران معمول شده ، یكى از انواع پرورش یافته ى من است كه از اروپا به ایران آمده ، ولى در كتب قدیم به آن كاسنیه - تیفاف - منجوریون و هندبى مى گفتند. در موقع كشت بایستى برگ هاى آن را با خاك پوشاند تا از اثر تابش آفتاب سبز نشده و تلخ نشود - این گیاه مختصرى از خواص كاسنى را دارد.
كاسنى صحرایى
فارسى من - گل قاصد - خبركش و خبرآور است ، در كتب قدیم به من ((طرحشقوق )) لقب داده اند - خاصیت تبرید من بیش از كاسنى است - اسهال را بند مى آورم و مقوى معده مى باشم ، و در همه احوال قوى تر از بستانى و انواع پرورش یافته مى باشم . درمان خوبى براى خون ریزى ریوى هستم . خوردن من كیسه صفرا و كبد و طحال را باز مى كند. و یرقان و استسقاء را شفا مى بخشد. مرا مظر ((سپرز)) مى دانند.
عروق را باز مى كند حرارت خون و عطش را تسكین مى دهد هیجان صفراوى را معالجه مى كند و التهاب معده را برطرف مى سازد از دوستان كبد و زهكش كلیه و مثانه بوده و آنها را از سنگ پاك مى كنم و هر قدر تلخ ‌تر باشم ، در امراض كبدى مؤ ثرتر مى باشم . براى مبتلایان به حصبه و آبله تجویز شده ، و آب گرم من با سكنجبین جهت تبهاى كهنه و ربع اثر نیكو دارد. برگ تازه و گل و تخم و ریشه ى من به تمامى براى تب هاى عفونى نافع است . مالیدن ضماد برگ و ریشه ى من همراه با روغن زیتون بر محل نیش ‍ عقرب و حشرات سمى باعث تسكین درد آنها است و خوردن برگ ریشه من پادزهر سموم شیمیایى مى باشد. ضماد آنها با آرد جو جهت درد مفاصل و نقرس و اورام گرم مفید است . مالیدن برگ من با سفیداب و سركه در خنك كردن اثر آنى دارد. مقدار خوراك آب برگ من تا دویست گرم است و چون باعث تحریك سرفه مى شوم ، مرا براى سینه كمتر تجویز مى كنند.
ریشه ى كاسنى
در تحلیل و پاك كردن اخلاط اثر مفید دارم . زهكش مجارى غذا و بول داده ، جهت تصفیه ى خون و رفع ورم احشاء، استسقاء و درمان تب هاى كهنه و درد مفاصل و زیاد شدن شیر و ادرار سودمند مى باشم و در سایر افعال خواص من مانند برگ است مقدار خوراك من از گرد ساییده 5/3 گرم تا پنج گرم و جوشانده آن از پانزده گرم تا 45 گرم مى باشد.
تخم كاسنى
جهت سر درد و تنگ نفس و باز كردن كیسه صفرا و استسقاء و یرقان و تب هاى صفراوى سودمند مى باشم ، و جوشانده ى من با رازیانه جهت سموم مفید است و نیز براى ضعف گرده و طحال و بند آمدن خون ریزى سینه و تحریك اشتها مؤ ثر بوده و در سایر افعال همانند برگ مى باشم . مقدار خوراك من از 5 گرم تا پانزده گرم است . بد طعم و قى آور بوده ، و صاحب كتاب ((شفاءالاسقام )) در فصل طحال مرا مضر ((سپرز)) مى داند!