| بادرنجبویه |  |
 |
|
به نام خالق درد و درمان
 بادرنجبویه
Mellisa officinalis L
فرانسه :Citronelle,the de france,melisse officinale
انگلیسی :Lemon_balm,balm_mint,common balm, balm
آلمانی :Zitronenkraut,melissenkraut,citronenkraut ,melisse
ایتالیایی :Limoncira appiastro,erbaeedrata,Melissa, cedronella
عربی: بادرنجبویه, ترنجان ,حشیشه النحل,بادرنکبویه, کروان ,اطرحاباس الرحوبا,ابن حار,مفرحة القلب
فارسی:بادرنجبویه, وارنگ بو, فرنجمشک.
|
گیاهشناسی :
گیاهی از خانواده نعناعیان (Labiatae) پایا و پر شاخه وپرپشت که ارتفاع ان از50تا80 متر وبراساس اقلیم بیشتر یا کمتر هم میرسد و بطور کلی 2نوع دارد.
در مخزن الادویه آمده است:
نوع اول صغیر و برگ آن لطیف و طولانی و اطراف برگ آن مشرف مانند اره و ساق آن پرشعبه شبیه به ریحان و گل آن بنفش مایل به سرخی و به جای سبزی با طعام می خورند و این نوع صغیر ربیعی و صیفی می باشد و هر سال تخم آن سبز می شود نه ریشه ی آن و تخم آن شبیه کتان و کوچکتر از آن می باشد و این را بقله ی اترجیه و ترنجان نیز می نامند.
نوع دوم نیز در بو شبیه به آن و از آن تند تر و برگ آن مایل به تدویر و این صحرایی و پستانی نیز می باشد. بی ساق و شاخه ی آن بسیار از بیخ می روید و برگ آن با خشونتی و عریض و از برگ نعناع بزرگ تر و گل آن سفید و کم تخم. ساقه ها همانند ساير گياهان خانواده نعناعيان چهارگوش و مستقيم هستند و به ندرت اتفاق مي افتد که به صورت خوابيده روي زمين قرار بگيرند.
گلهای کوچک سفید یا قرمز متمایل به بنفش دارد که در زاويه بين برگها ظاهر شده و در خرداد تا اواسط مرداد ظاهر می شوندوبوی خوش لیمو دارد که به همین خاطربه ان سیترونل(Citronelle) هم می گویند کاسه و جام آن داراي دو لوب است که لوب بالايي داراي دو لوب و لوب تحتاني داراي سه لوب است. بر روي کاسه ي گل 13 رگه قابل تشخيص است. پرچمها دي دينام ( 2بزرگ و 2 کوچک) هستند و ميوه ي چهارفندقه اي قهوه اي رنگ دارد.
برگها قلبي شکل ، متقابل و دندانه داربا دندانه هاي فاصله دار از هم است. روي برگها را کرکهاي ريز سفيدرنگي پوشانده است رنگ برگها معمولا در سطح فوقاني سبز تيره و در سطح تحتاني سبز روشن است برگها داراي رگبرگهاي برجسته و ظاهري ناصاف هستند.
ريشه ها نازک استوانه ای سخت وفیبر دار و نسبتا منشعب به رنگ قهوه اي و از روي استولونها خارج مي شوند.
تاریخچه:
پرورش این گیاه حتی در زمان های قدیم در بین ملل مختلف جهان به منظور درمان بیماریها مرسوم بوده است . بین ادویه معطر جایگاه خاصی در فارماکوپه های قدیمی یونانی(در سال1557) داشته است ودانشمندان مختلفی از ان در اثار خود نام برده اند:
بو علی سینا ان را در ردیف دارو های مقوی قلب جای داده برای ان اثر تقویت نیروی حیاتی بدن قائل شده و چنین بیان داشته که با مصرف ان بی حوصلگی ها و کج خلقی ها ازبین می رود.
در میان اکسیرهای جوانی در قرون وسطی این گیاه بیشترین محبوبیت را داشته.
سراپینserapion: آن را مفرح قلب وکمک کننده به هضم می دانسته
پارسلز(1543-1493)میگوید: ملیس اغلب درد هارا شفا می دهد. خوابانده ان در شراب قوت وسلا متی را به مرضا وخستگان بازمی گرداند.
لمری بیان کرده نام این گیاه از نام عسل می اید وMeliیعنی گلی که زنبور به ان راغب است.ملیس طبی که همان چای فرانسه هم می گویند اختصاصا به علت ملیس کارم است که در اصل به اوایل قرن17مربوط میشود.
شومل در اظهار اینکه اب ملیس از اب هنگری در بسیاری از موارد برتری دارد تردید نمی کند.آب هنگری با اکلیل کوهی تهیه می شود.
طبیعت گیاه :
طبیعت آن گرم و خشک در اواسط دوم و منسوب به مشتری است (و بعضی در اول معتدل و در دوم گرمی و خشکی گفته اند این قول ضعیفتر است).
خواص درمانی :
نیرودهنده و ضد تشنج است بعلاوه به عنوان مقوی معده ، بادشکن ، تسهیل کننده عمل هضم و معرق، مورد استفاده قرار می گیرد. اسانس آن دارای خاصیت ضد تشنج و آرام کننده با اثر قاطع است مشروط بر آنکه به مقادیر کم و درمانی مصرف می گردد .
از آن در رفع دل پیچه های ناشی از نفخ ، درد معده منشاء عصبی ، احساس چنگ زدگی در معده ، اختلالات هضمی، طپش قلب ، سردرد های یکطرفه ، سرگیچه، سنکوپ، عصبانیت ها ، بیخوابی ، ضعف قلب ، احساس صدای های مبهم در گوش ، خستگی های روحی ، هیستری ، مالیخولیا ، استفراغهای دوره بارداری ، کم خونی دختران جوان ، برخی حالات آسم ، نزله های مزمن برونش ها ، بیماریهای مختلف دستگاه تنفسی ، فلج درد های عصبی دندان ، سردرد ، گوش درد و تاخیر وقوع قاعدگی وغیره مصرف می شود .
در کتاب تحفةالحکیم مصارف دارویی آن به شرح زیر آمده است :
جهت خفقان و غشی و فواق و تحلیل سودا و امراض بلغمی و کابوس و معض و امراض رگین و گرده و رفع سموم مطلقا شربا ضمادا، خائیدن برگ آن جهت ازاله ی بوی شراب و بوی بد دهان بسیار مؤثر است. جهت دفع سم فطر و سماروغ مفید است. مضمضه به طبیخ آن جهت فساد دندان و لعوق آن با عسل جهت عسرالنفس با سرکه محلل خنازیر و منقی قروح.
جلوس در آن جهت احتباس حیض و ضمادش جهت درد مفاصل و طلای آب او جهت جرب سوداوی و نمله و نار و آکله. جهت دفع لرز و قشعریره مصرف می شود.
مصرف آن اثر رفع تند خوئی در دختران جوان و زنان ضعیف البنیه دارد وباعث بهبود حالت تهوع بارداری می شود.
مالش دادن جوشانده آن، موجب از بین رفتن درد های صورت می شود
گرد سرشاخه های گیاه و یا لوسیون حاصل از دم کردن آن ، اگر بر روی زخمها و جراحات اثر داده شود ، درد را تسکین می دهد و التیام و بهبود آنرا باعث می گردد.
در عطر سازی مورد توجه بسیار است.
در قدیم نیز از ان برای رفع حالت مالیخولیایی واحساس صداهای مبهم در گوش استفاده می شده است.
در فارماکوپه گیاهی به اثرات ارامش بخشی و خواب اوری ان اشاره شده همچنین در مورد خاصیت ضد ویروسی ان که مربوط به واکنش پلی فنل های موجود در ان با ویروسهاست.
عصاره این گیاه باعث کاهش فعالیت غده تیرویید نیز می شود.
اسانس بادرنجبویه:
یکی از مهمترین اشکال دارویی این گیاه اسانس آ ن است که:
مایه ای بی رنگ یا به رنگ زرد روشن یا زرد مایل به خاکستری و دارای بوی بسیار مطبوع شبیه بوی لیمو می باشد و این بو مخصوصا اگر اسانس از برگ گیاه قبل از گل دادن به دست آمده باشد محسوس تر است.
اسانس ملیس مرکب از سیترال، سیترونل لال،ژرانیول و لینالول می باشد.
اسانس ملیس در آب عملا غیر محلول ولی در الکل حل می شود. باید در جای سرد، به دور از نور و در ظرف در بسته نگهداری شود.
صور دارویی :
به دلیل سمی بودن مصرف بیش از اندازه این گیاه از بیان مقدار مصرفی در صور دارویی معذوریم .
دم کرده: برای افسردگی ,خستگی عصبی, سو هاضمه ,تهوع و مراحل اول سرماخوردگی و آنفولانزا مفید است .
شراب ملیس که از جوشاندن مقدار درمانی گیاه در شراب به دست می آید در چند روز متوالی به منظور تقویت قلب و مراکز عصبی و رفع تنگی نفس استفاده می شود .
در استعمال خارج ، له شده آن بر روی محل دردناک و گزیدگی زنبور معمولی و زنبور عسل ، جهت رفع درد و ناراحتی ، اثر داده می شود .
از بادرنجبویه، نوعی میکستور نیرو دهنده برای کسانی که دوره نقاهت را می گذارنند و همچنین برای رفع ضعف عمومی افراد مسن با زرده تخم مرغ, خامه ,آب دارچین و قند نیز مصرف می شود.
الکلای ملیس کمپوزه یا آب ملیس (Eau de Melisse des carmes) یکی دیگر از فرآورده های این گیاه است که شهرت درمانی فراوان در همه کشور ها دارد و به عنوان تقویت کننده اعصاب و نیرو دهنده مصرف می شود
گاهی آب بادرنجبویه را به مقدار 30 تا 40 قطره بر روی یک حب قند می ریزند و مصرف می کنند. از آب بادرنجبویه در رفع سنکوپ ، احساس کسالت عمومی ، احساس چنگ زدگی در معده و غیره استفاده می شود.
تنتور:اثری مشابه اما قوی تر از دم کرده دارد بهتر است با برگ تازه تهیه شود.(مقادیر اندک معمولا موثرتر است(
کمپرس: پارچه خیس شده با دم کرده را برای تورم ها دردناک مانند نقرس روی محل درد قرار دهید.
آثار فارماکولوژیک:
آثار آنتی هیستامین و ضد اسپاسم اسانس بادرنجبویه روی روده ی جدا شده ی خوکچه ی هندی مشخص شده است که به دلیل وجود استات اوژنول آن است.
مطالعاتی که در آلمان انجام شده است. نشان می دهند که اسانس بادرنجبویه و بخصوص سیترال آن باعث آرامش در دستگاه مرکزی اعصاب می شود.
عوارض جانبی:
بدلیل آثار آنتی تیروتروپیک این گیاه باید در تجویز آن برای بیماران مبتلا به اختلال های تیروئیدی دقت شود . اسانس بادرنجبویه به دلیل آثار سمی از جمله بروز خستگی, خواب عمیق و افت فشار خون بعد از مصرف 2 گرم آن در صبح ناشتا ، باید تحت نظر پزشک و با دقت مصرف شود
تاریخ: پنجشنبه 13 بهمن 1390
ارسال توسط babone
آخرین مطالب
