گرمي يا سردي! بدن شما با كدام يك سازگار است؟

سال ها پيش دانشمندان بزرگي چون ابن سينا و ذكرياي رازي علم الادويه يا گياه شناسي دارويي را كه اصول طبابت آن بر چهار طبيعت مزاج آدمي يا اخلاط اربعه يعني بلغم، صفرا، سودا، خون و همچنين گرمي و سردي استوار بود، براي تشخيص و درمان بيماري ها به كار گرفتند.

در طب سنتي، غذاها را براساس اثراتي كه بر بدن مي گذارند به دو گروه سرد و گرم تقسيم مي كردند و اعتقاد بر اين بود كه خوراكي هاي سرد ارزش غذايي منفي در شخص ايجاد كرده و خوردن آنها سبب رخوت، سستي، ضعف عمومي، رنگ پريدگي، بي حالي، كم حوصلگي، كاهش نيروي جنسي، سردي بدن، خميازه، خواب آلودگي، كم حوصلگي، اضطراب، سرگيجه، افسردگي، سردرد، آبريزش از دهان، تهوع، تكرار ادرار، نفخ معده و افكار وسواسي مي شود و برعكس خوردن غذاهاي گرم باعث بالا رفتن فشارخون، برافروختگي چهره، كم خوابي، جوش صورت و احتمالا كهير، سرعت در سخن گفتن، بي تابي، آشفتگي، چالاكي، خشم، بي خوابي، زود فهمي، تندي نبض، نمايان شدن رگ ها و... خواهد شد بنابراين هر فرد مي بايستي حالت و طبيعت مزاج يا ارگانيسم بدن خود را نسبت به غذاهاي سرد يا گرم تشخيص مي داد و در مصرف آنها رعايت اعتدال را مي نمود تا دچار عوارض گوارشي نگردد؛ زيرا ناهماهنگي بين مزاج و غذا موجب اختلال در اندام هاي داخلي مي گرديد. هر چند در عصر جديد نمي توان به طور كاملا دقيق واژه هايي را كه در طب سنتي به كار مي رفتند تعبير كرد و با پيشرفت علم پزشكي و كشف علت بيماري ها، اين عقايد سنتي تا حدودي كنار گذاشته شده و كمتر مورد استفاده قرار مي گيرند اما شايد نزديكترين معني به اخلاط اربعه با نام PH خون يا اسيدي، بازي و گرمي و سردي با واژه هاي پركالري و كم كالري خوانده مي شوند كه البته هيچ كدام از اين تعابير بازگوكننده جامعي به شمار نمي روند و تعريف غذاهاي گرم و سرد در اعتقاد عامه مردم به عنوان غذاهاي پركالري و كم كالري نمي باشد.
محققاني كه در اين زمينه تحقيق كرده اند، معتقدند افراد گرم مزاج به مصرف مواد غذايي سرد تمايل دارند و در صورت مصرف غذاهاي گرم دچار التهاب و گر گرفتگي مي شوند و همچنين افرادي كه سرد مزاج هستند، با مصرف غذاهاي سرد دچار ناراحتي هايي نظير درد استخوان ها يا ضعف و بي حالي مي شوند و بر اين اساس است كه توصيه مي شود افرادي كه طبيعت گرم صفراوي يا دموي دارند، غذاهاي سرد مصرف كنند تا گرمي آنان تعديل شود و افرادي كه طبع سرد بلغمي يا سوداوي دارند، غذاهاي گرم مصرف كنند يا با مخلوط غذاهاي سرد و گرم، اثر سردي و گرمي را خنثي نمايند.
طبق يافته هاي متخصصان طب اسلامي مزاج افراد يا مادرزادي است يا اكتسابي. صفات مادرزادي مزاج انسان، حاصل تركيب صفات كيفيتي مزاج والدين و تاثير محيط در دوران رشد جنيني است كه به معناي عام و كلي شامل محيط جغرافيايي و شرايط اقليمي، تغذيه، ميزان خواب و بيداري و فعاليت و استراحت مادر و رويدادهاي رواني است. همچنين نوع طبيعت افراد وراثتي است و با توجه به اينكه در فلسفه طب سنتي، گرمي و سردي كيفيت هاي فاعله هستند، بايد آنها را در فرآيند توارث ژني، صفات غالب بدانيم؛ بنابراين مزاج فرزند يك زوج كه هر دو مزاج

گرم دارند، گرم خواهد بود (و تنها در صورتي مزاج فرزند آنها سرد خواهد شد كه مادر در دوران بارداري به شدت تحت تأثير عوامل سردي آور قرار داشته و به برخي بيماري ها دچار شده باشد). البته ممكن است فردي كه گرم مزاج مادرزادي بوده است، در دوران زندگي اش تحت تأثير شرايط زيستي يا روحي و رواني و عارضه هاي ديگر تغيير مزاج دهد و مزاج جديدي را اكتساب كند. از سوي ديگر طبق نظر حكماي طب سنتي ايران، بدن همه موجودات و انسان ها از چهار ماده اصلي خاك، آب، هوا و آتش ساخته شده است؛ كه هركدام از اين اركان داراي كيفيت خاص خود هستند، به طوري كه كيفيت خاك را سرد و خشك، آب، سرد و تر، هوا، گرم و تر و آتش را گرم و خشك مي دانند و اگر بدن انسان از مقادير متناسب خاك، آب، هوا و آتش تركيب شده باشد، مزاج معتدل به وجود مي آيد و اگر يكي بر ديگري برتري داشته باشد، مزاج هاي چهارگانه اصلي ايجاد مي شوند. به گفته اين متخصصان در شخص سوداوي، خشكي، در بلغمي، سردي و تري و در فرد دموي، گرمي و تري و نهايتاً در شخص صفراوي گرمي و خشكي غلبه دارد كه اين كيفيات يعني سردي، گرمي، تري و خشكي موجب بروز علائمي در فرد مي شود.
براساس برخي يافته هاي علمي و تحقيقات متخصصان طب سنتي و تئوري بنيادي اخلاط چهارگانه، (صفراوي، دموي، بلغمي و سوداوي) غذايي كه مي خوريم در كبد تغيير ماهيت داده و فعل و انفعالاتي روي آن صورت مي گيرد و به چهار شكل درمي آيد: تركيبي قرمز متمايل به زرد به نام صفرا كه به هضم غذا كمك مي كند و كاركرد مغزي را افزايش مي دهد؛ تركيب ديگر سرخ رنگ است به نام دم يا خلط خون كه اكسيژن و مواد غذايي را به بافت ها و سلول هاي بدن مي رساند؛ تركيب سوم كه بلغم نام دارد، قرمز كم رنگ است و وظيفه تسهيل كار مكانيكي و لغزش مفاصل روي هم و تشكيل بافت عصبي و سلول هاي مغزي را دارد و بالاخره تركيب چهارم قرمز و جگري رنگ است كه سودا نام دارد و وظيفه طبيعي تحريك اشتها و تشكيل بافت استخواني را دارد. به اين ترتيب هر ماده غذايي وقتي وارد بدن مي شود، بسته به مزاجش موجب توليد اخلاط چهارگانه مي شود و البته يكي را بيشتر توليد مي كند.
در ادامه بايد گفت كه دانش تجربي تفكيك مواد غذايي به انواع ميوه ها و دانه هاي گرم و تر (انجير، انگور، بادام زميني، بادام شيرين، بادام كوهي، به، انواع توت ها، خربزه، هويج، سيب، شلغم، كدو، كنجد، گلاب، لوبيا قرمز)، ميوه ها و دانه هاي گرم و خشك (انبه، بادام كاغذي، بادمجان، تخم شربتي، پرتقال، پسته، پونه، پياز، ترب، تره، جعفري، خردل ها، خرما، خرمالو، دارچين، ريحان، زردچوبه، زعفران، زنجبيل، زيتون، سير، شنبليله، فلفل، فندق، كرفس، مويز، كلم، كنگر، گردو، گل سرخ، موسير، موم عسل، نارگيل، نعناع) غذاهاي گرم و تر (عسل، نخود، آب آبگوشت، گوشت بوقلمون، شير ميش، گوشت غاز، گوشت گوسفند، گوشت مرغ خانگي، گوشت مرغابي و اردك، ميگو، گوشت بلدرچين، جگر، خورشت بادمجان، خورش قورمه سبزي، كره، خامه، روغن، نيمرو، تخم مرغ)، غذاهاي گرم و خشك (شير شتر، گوشت شتر، گوشت شتر مرغ، نمك طعام، گوشت اردك، خورش فسنجان)، ميوه ها و دانه هاي معتدل (برنج، تمشك، چغندر، عدس، عناب، گرمك، گندم، قهوه، كاسني، كاهو، موز)، غذاهاي معتدل (شيرگاو، گوشت، كبك، كوكوي سبز، فرني، كوفته، كشك بادمجان، شيربرنج، نان فطير)، ميوه ها و دانه هاي سرد و تر (اسفناج، آلو، انار، باقلا، بالنگ، باميه، خرفه، پنير، خيار، زردآلو، كدو حلوايي، گلابي، هلو، هندوانه)، ميوه و دانه هاي سرد و خشك (ازگيل، انار ترش، تمبر هندي، جو، ذرت، ريواس، زرشك، سركه، سنجد، شاه بلوط، گشنيز، گيلاس، ليمو اماني، ليمو ترش، ليمو شيرين، ماش، نارنج، نشاسته)، غذاهاي سرد و تر (ماست، دوغ، شير بز، ماهي)، غذاهاي سرد و خشك (كشك، گوشت گاو) و يا اين قوانين كه اگر پنير مي خوريد حتما با گردو خورده شود، اگر ماست و دوغ مي خوريد حتما با يك قاشق چايخوري زنيان خورده شود، بعد از خوردن ماهي خرما خورده شود، برنج را با زيره بخوريد و يا وقتي آش رشته، كشك بادمجان و كله جوش را با نعناع داغ مي پزند يا اين كه برخي افراد


با تجربه هنگام بروز سوء هاضمه و دل درد شديد كه پـيامد خوردن گوجه سبز، چغاله، هندوانه، دوغ و... است بي درنگ عرق نعناع و نبات تجويز مي كنند كه گرمي، اثر هولناك و رنج آور آن سردي ها را خنثي مي سازد در واقع برآيند يافته هاي دانشمندان طب سنتي ايران است كه با تكيه بر صدها سال تجربه بر روي مواد غذايي، به دست آمده است.